و اين دو دليل را از لحاظ دلالت و عدم دلالت آنها بر دوام و استمرار و خلاصه برحسب زمان مقايسه كنيم پنج صورت بوجود مىآيد كه در بعضى صور استصحاب جارى است و در بعضى صور خير : 1 - هريك از عام و خاص ظهور در دوام و استمرار داشته باشند و شامل زمان لا حق نيز بشوند مثلا دليل عام مىگويد : اكرم العلماء فى كل يوم او دائما و دليل خاص مىگويد : لا تكرم زيدا العالم فى كل يوم او دائما در چنين موردى اگر در زمانى از ازمنه نسبت به بقاء حكم عام يا خاص ترديدى حاص شود هرگز جاى استصحاب نيست زيرا كه دليل اجتهادى يعنى اصالة العموم و اصالة الظهور تكليف را روشن مىسازد . 2 - هركدام از عام و خاص دلالت كنند بر نفى حكم از زمان لا حق فى المثل دليل عام بگويد : اكرم العلماء الى يوم الجمعة و دليل خاص بگويد : لا تكرم زيدا الى يوم الجمعة در اين فرض نيز اگر نسبت به ما بعد از جمعه يعنى يوم السبت و . . . شك در بقاء حكم عام يا خاص پيدا كرديم جاى استصحاب نيست و اصولا جاى شك نيست چون مفهوم غايت دو خطاب تكليف را روشن مىسازد . 3 - هركدام از عام و خاص نسبت به زمان لا حق ساكت باشند يعنى نفيا و اثباتا بيانگر نباشند فى المثل اجماع قائم شد بر وجوب اكرام همهء علماء و باز اجماع ديگر قائم شد بر حرمت اكرام زيد در اينجا قدر متيقن همان زمان سابق است و نسبت به زمان لا حق دليل اجماع وضع را روشن نمىكند و لذا اگر در بقاء حكم عام يا خاص شك كنيم جاى استصحاب هر دو باقى است . 4 - دليل عام نسبت به زمان لا حق ساكت ولى دليل خاص مبيّن است مثلا اجماع قائم شده بر وجوب اكرام علماء و دليل خاص دلالت كرده بر اينكه لا تكرم